DLACZEGO NAPRAWDĘ BIEGASZ ULTRA? DIAGNOZA, KTÓREJ UNIKASZ

Zapytaj dowolnego ultrasa, dlaczego biega. Dostaniesz odpowiedź w trzy sekundy. „Bo kocham góry." „Bo chcę sprawdzić swoje granice." „Bo to moje życie."

Brzmi przekonująco, prawda?

Jednak ja mam problem z tymi odpowiedziami. Bo większość z nich to odpowiedzi, które sami sobie wmówiliśmy. Które dobrze brzmią na Instagramie. Które powtarzamy, bo ktoś kiedyś ich użył i nam się spodobały.

Prawdziwe „dlaczego" jest trudniejsze. I często niewygodne.

Spędziłem ostatnie tygodnie przekopując się przez badania naukowe dotyczące motywacji ultramaratończyków. I muszę Ci powiedzieć, że to, co znalazłem, zmusiło mnie do zadania sobie kilku bardzo niewygodnych pytań.

TWOJE „DLACZEGO" NIE JEST STAŁE

Pierwsza rzecz, którą musisz zrozumieć: Twoja motywacja ewoluuje. To nie jest coś, co ustalasz raz i masz spokój do końca życia. Badania longitudinalne, czyli takie, które śledzą tych samych biegaczy przez lata, pokazują model trójetapowy.

Na początku biegasz dla wyników. Czasy, miejsca w klasyfikacji, rywalizacja. Chcesz się sprawdzić. Chcesz udowodnić sobie i innym, że dasz radę. Chcesz przełamać bariery fizyczne i zdobyć uznanie. To jest etap napędu konkurencyjnego i nie ma w nim absolutnie nic złego. Każdy przez niego przechodzi. Ja też przez niego przechodziłem.

Jednak z czasem coś się zmienia. Często dzieje się to w wieku średnim, choć nie tylko. Przestajesz walczyć z czasem za wszelką cenę. Priorytety się przesuwają. Zaczynasz biegać dla podtrzymania sprawności, dla zdrowia, dla równowagi w życiu. Rekonfigurujesz swoją tożsamość. To jest etap refleksyjnej transformacji.

A potem, jeśli wytrwasz wystarczająco długo, wchodzisz na poziom trzeci. Bieganie staje się integralną częścią tego, kim jesteś. Nie biegasz już dla wyników. Nie biegasz nawet dla zdrowia. Biegasz, bo to jest po prostu Twoje życie. Chcesz być „dożywotnim biegaczem". Chcesz przekazywać to dalej. To jest etap rekonstrukcji wartości, gdzie motywacja płynie z samej przyjemności ruchu i z misji.

Pytanie brzmi: na którym etapie jesteś? I czy Twoje deklarowane „dlaczego" rzeczywiście pasuje do tego etapu? Czy może powtarzasz formułki z pierwszego etapu, będąc mentalnie już gdzie indziej?

PASJA, KTÓRA BUDUJE VS PASJA, KTÓRA NISZCZY

Tu zaczyna się część, która może być niewygodna.

Badania psychologiczne rozróżniają dwa typy pasji. Pasja harmonijna i pasja obsesyjna. I ta różnica decyduje o tym, czy bieganie Cię buduje, czy powoli niszczy. Niezależnie od tego, ile kilometrów przebiegasz i ile medali zbierasz.

Pasja harmonijna: bieganie wynika z autonomicznego wyboru, współgra z innymi sferami życia, biegacz ma kontrolę nad zaangażowaniem i potrafi odpuścić bez wyrzutów sumienia.

Pasja harmonijna to taka, gdzie bieganie wynika z autonomicznego wyboru. Lubisz to. Chcesz to robić. Ale masz nad tym kontrolę. Bieganie współgra z innymi aspektami Twojego życia. Z rodziną, z pracą, ze snem, z przyjaźniami. Potrafisz odpuścić trening bez wyrzutów sumienia. Potrafisz powiedzieć „dziś nie" i nie czuć się z tym źle.

Badania pokazują, że osoby z pasją harmonijną odczuwają wyższy poziom szczęścia i satysfakcji z życia. Nawet jeśli ich wyniki sportowe są przeciętne.

Ale jest też pasja obsesyjna. I tu zaczyna się problem.

Pasja obsesyjna to wewnętrzny przymus. Nie „chcę biegać", tylko „muszę biegać". Twoje poczucie własnej wartości jest uzależnione od wyników. Jeśli nie pobiegniesz, czujesz się gorszy. Jeśli nie ukończysz zawodów, jesteś nikim. Jeśli nie pobierzesz treningów, nachodzi Cię lęk i poczucie winy.

Pasja obsesyjna: wewnętrzny przymus biegania, poczucie własnej wartości uzależnione od wyników, brak treningu wywołuje lęk i poczucie winy.

I teraz najgorsze: badania są bezlitosne. Pasja obsesyjna przewiduje niższy poziom szczęścia. Nawet jeśli wyniki są świetne. Nawet jeśli kończysz najtrudniejsze biegi. Nawet jeśli zbierasz gratulacje i podziwi.

Osiągasz cele, a szczęście nie przychodzi. Bo pasja, która Cię napędza, jednocześnie Cię wyniszcza.

Zapytaj siebie szczerze: czy biegasz, bo chcesz? Czy biegasz, bo musisz? I czy potrafisz odpuścić tydzień treningów bez poczucia, że Twoja tożsamość się rozpada?

20% ULTRASÓW MA PROBLEM

Teraz statystyka, która powinna dać do myślenia.

W populacji ogólnej ryzyko uzależnienia od ćwiczeń wynosi około 0,5%. Pół procenta. Wśród osób regularnie ćwiczących to około 3%. Nadal niewiele.

Ale wśród ultramaratończyków? 20%. Dwadzieścia procent.

Co piąty ultras wykazuje objawy uzależnienia od ćwiczeń. To nie jest margines statystyczny. To jest zjawisko, które powinniśmy jako środowisko zacząć nazywać po imieniu.

Ryzyko uzależnienia od ćwiczeń w populacji ogólnej: 0,5%. Wśród regularnie ćwiczących: 3%. Wśród ultramaratończyków: 20%.

Uzależnienie od ćwiczeń działa podobnie jak inne uzależnienia. Centralnym mechanizmem jest „modyfikacja nastroju". Biegasz, żeby zmienić swój stan emocjonalny. Żeby uciec od problemów. Żeby poczuć się lepiej. I to samo w sobie nie jest złe. Bieganie jako forma radzenia sobie ze stresem to zdrowy mechanizm adaptacyjny.

Jednak problem zaczyna się wtedy, gdy bieganie staje się jedynym sposobem na regulację emocji. Gdy bez treningu nie potrafisz funkcjonować. Gdy brak biegu wywołuje objawy odstawienia: niepokój, drażliwość, problemy ze snem.

I gdy biegniesz mimo kontuzji, mimo bólu, mimo sygnałów z ciała, które krzyczą „stop".

TRANSFER UZALEŻNIENIA

Jest coś, o czym środowisko ultra nie lubi rozmawiać.

Wielu z nas trafiło do biegania z trudnych miejsc. Po kryzysach życiowych. Po rozwodach. Po utracie pracy. Po problemach ze zdrowiem psychicznym. Część trafiła tu po wyjściu z uzależnień od substancji.

I bieganie pomogło. Naprawdę pomogło. Dało strukturę, cel, społeczność, poczucie sensu.

Jednak badania ostrzegają przed czymś, co nazywa się „transferem uzależnienia".

Zamieniasz jedno kompulsywne zachowanie na drugie. Alkohol na bieganie. Narkotyki na ultra. Forma się zmienia, mechanizm zostaje ten sam.

Transfer uzależnienia: zamiana jednego kompulsywnego zachowania na drugie. Forma się zmienia, mechanizm psychologiczny zostaje ten sam.

Nie mówię, że bieganie jest równie destrukcyjne jak narkotyki. Oczywiście, że nie jest. Ale mówię, że dla części osób może stać się nową formą ucieczki, która ostatecznie nie rozwiązuje głębszych problemów, tylko je maskuje.

Badania pokazują zauważalną częstość występowania zaburzeń psychicznych w populacji ultramaratończyków. Depresja, lęk, zaburzenia odżywiania, ADHD. W jednym z badań 20% ultrasów uzyskało pozytywny wynik w przesiewowym badaniu w kierunku depresji.

To nie znaczy, że bieganie ultra przyciąga „wariatów". To znaczy, że przyciąga ludzi, którzy szukają sposobów na radzenie sobie z trudnymi stanami emocjonalnymi. I dla wielu z nich bieganie jest autentyczną pomocą. Ale dla części może stać się kolejną pułapką.

ULTRASI SZUKAJĄ SENSU

Jest coś, co odróżnia ultramaratończyków od maratończyków i biegaczy na krótszych dystansach. I nie chodzi o dystans ani o kondycję.

Badania pokazują, że maratończycy częściej biegają dla zdrowia, dla kontroli wagi, dla aspektów towarzyskich. To są motywacje „przyziemne" w najlepszym tego słowa znaczeniu.

Ultramaratończycy? Ultramaratończycy szukają sensu życia.

Bieganie ultra to często forma wewnętrznej eksploracji poznawanie własnych granic, budowanie samooceny, rekonstrukcja tożsamości po kryzysie.

Brzmi górnolotnie? Jednak dane to potwierdzają. Ultramaratończycy osiągają istotnie wyższe wyniki w skalach motywacji dotyczących poszukiwania sensu życia niż biegacze krótszych dystansów. To jest statystycznie potwierdzona różnica, nie moja interpretacja.

To nie jest przypadek, że ludzie trafiają do ultra w momentach przełomowych. Po rozwodzie. Po stracie bliskiej osoby. Po kryzysie zawodowym. Po czterdziestce, gdy zaczynasz się zastanawiać, o co w tym wszystkim chodzi.

Bieganie ultra to często forma wewnętrznej eksploracji. Poznawanie własnych granic. Budowanie samooceny. Rekonstrukcja tożsamości, która gdzieś po drodze się rozsypała.

I to jest piękne. Naprawdę piękne.

Ale jest też pytanie, które musisz sobie zadać: czy biegniesz, żeby znaleźć sens? Czy biegniesz, żeby uciec od pytań, na które nie chcesz odpowiadać?

Bo to są dwie różne rzeczy. I prowadzą w dwie różne strony.

TOŻSAMOŚĆ WYŁĄCZNA: PUŁAPKA

Jest jeszcze jedno pojęcie z badań, które powinno dać do myślenia: „tożsamość wyłączna".

To sytuacja, gdy bieganie staje się jedyną i najważniejszą częścią Twojej tożsamości. Gdy definiujesz się wyłącznie przez pryzmat bycia „ultrasem". Gdy na pytanie „kim jesteś?" pierwsza i często jedyna odpowiedź brzmi „biegaczem".

Tożsamość wyłączna: sytuacja, gdy bieganie staje się jedyną i najważniejszą częścią tożsamości. Na pytanie „kim jesteś?" jedyna odpowiedź brzmi „biegaczem".

Badania pokazują, że tożsamość wyłączna jest silnym predyktorem pasji obsesyjnej. I silnym predyktorem problemów, gdy coś pójdzie nie tak.

Bo co się dzieje, gdy dostajesz kontuzję i nie możesz biegać przez trzy miesiące? Co się dzieje, gdy musisz zrezygnować z zawodów, do których przygotowywałeś się pół roku? Co się dzieje, gdy Twoje ciało mówi „dość" i musisz odpuścić?

Jeśli bieganie to jedyna część Twojej tożsamości, każda porażka, każda przerwa, każdy kryzys sportowy staje się kryzysem egzystencjalnym. Nie straciłeś startu w zawodach. Straciłeś sens życia.

Widziałem to wielokrotnie. U innych i u siebie. I to nie jest zdrowe.

PLEMIĘ

Ale jest też jasna strona. I o niej też trzeba powiedzieć.

Ultramaratończycy cenią afiliację, czyli przynależność do grupy, wyżej niż maratończycy. Potrzebują poczucia więzi z wąską grupą ludzi, którzy rozumieją ten ekstremalny wysiłek.

I powiedzmy sobie szczerze: nikt normalny nie rozumie, dlaczego biegasz 100 kilometrów po górach. Rodzina kiwa głową, ale w głębi duszy myśli, że zwariowałeś. Znajomi z pracy patrzą na Ciebie jak na kosmitę. I tylko inni ultrasi wiedzą, o co naprawdę chodzi.

To poczucie przynależności do plemienia jest potężnym i zdrowym motywatorem. Badania pokazują, że wydarzenia ultra są postrzegane jako przestrzeń do przeżywania autentycznych emocji i budowania wspólnoty opartej na wspólnym wysiłku. To odróżnia nas od komercyjnych biegów masowych, gdzie każdy jest anonimowy.

W ultra znasz ludzi wokół siebie. Cierpicie razem. Pomogacie sobie. Dzielicie się jedzeniem na punktach. Dopingujesz kogoś, kto ledwo idzie, i wiesz, że on zrobi to samo dla Ciebie.

To jest wartość, której nie da się przecenić.

Pytanie tylko: czy biegasz dla siebie i plemię jest dodatkiem? Czy biegasz głównie dla plemienia, bo bez niego nie wiesz, kim jesteś?

CZY SIĘGANIE PO CORAZ TRUDNIEJSZE WYZWANIA JEST CHOROBLIWE?

To pytanie, które prędzej czy później sobie zadasz. Albo ktoś Ci je zada. Rodzina, partner, przyjaciel, który patrzy, jak pakujesz się na kolejne 100-milowe zawody.

Odpowiedź z badań: to zależy.

Sięganie po coraz trudniejsze wyzwania nie jest chorobliwe, jeśli wynika z wewnętrznej chęci poznania siebie i poszukiwania sensu, a nie z presji zewnętrznej czy chęci zaimponowania innym.

Nie jest chorobliwe, jeśli jest oparte na pasji harmonijnej, która nie niszczy innych sfer życia. Jeśli Twoja rodzina, praca, przyjaźnie, zdrowie nie cierpią z powodu Twojego biegania.

Nie jest chorobliwe, jeśli nie jest mechanizmem ucieczkowym od problemów psychicznych, który prowadzi do utraty kontroli.

Jednak jeśli bieganie staje się przymusem, a brak treningu wywołuje poczucie winy i lęk, jeśli biegniesz mimo kontuzji i ignorujesz sygnały z ciała, jeśli Twoje relacje się rozpadają, a Ty i tak pakujesz się na kolejne zawody, to jest moment, w którym warto się zatrzymać i zadać sobie trudne pytania.

Badania są tu jednoznaczne: pasja obsesyjna „kradnie" szczęście. Możesz osiągać cele, zbierać medale, kończyć najtrudniejsze biegi na świecie. I nadal być nieszczęśliwy.

EWOLUCJA ZAMIAST STAGNACJI

Jest studium przypadku biegacza, który ukończył 119 maratonów. Badacze śledzili, jak zmieniała się jego motywacja przez lata.

W młodości dominowała chęć rywalizacji i przełamywania barier. Motywacja zewnętrzna. Wyniki, czasy, miejsca.

W wieku średnim i dojrzałym motywacja przesunęła się w stronę dbania o zdrowie, „misji" i bycia „dożywotnim biegaczem". Przestał ścigać się z czasem. Zaczął biegać dla samej radości biegania.

To jest zdrowy model rozwoju.

Chorobliwe staje się tkwienie w fazie nieustannej rywalizacji i ignorowanie sygnałów płynących z ciała. Starzenie się, kontuzje, zmiana możliwości. Zamiast dostosować cele do etapu życia, walczysz z rzeczywistością, która i tak wygra.

Mądrość nie polega na tym, żeby biegać więcej i szybciej do końca życia. Mądrość polega na tym, żeby biegać tak, żeby móc biegać do końca życia.

CZTERY PYTANIA, KTÓRE MUSISZ SOBIE ZADAĆ

Nie dam Ci gotowej odpowiedzi na to, dlaczego biegniesz. To Twoja robota. Ale mogę dać Ci pytania, które pomogą.

Pierwsze: czy biegnę, żeby uciec od problemów, czy żeby znaleźć sens?

Drugie: czy moje bieganie jest harmonijną częścią życia, czy przymusem, bez którego nie potrafię funkcjonować?

Trzecie: czy szukam rywalizacji z innymi, czy eksploracji własnych granic?

Czwarte: czy bieganie jest dla mnie sposobem na budowanie tożsamości, czy jedyną tożsamością, jaką mam?

Odpowiedz sobie szczerze. Nawet jeśli odpowiedź jest niewygodna. Szczególnie jeśli odpowiedź jest niewygodna.

Zapraszam Cię do rozwiązania anonimowego QUIZU, który pomoże Ci określić jakie jest Twoje "dlaczego"

PODSUMOWANIE

Twoje „dlaczego" nie musi dobrze brzmieć na Instagramie. Musi być prawdziwe.

Bieganie ultra może być jedną z najzdrowszych rzeczy, jakie robisz w życiu. Może dać Ci sens, społeczność, strukturę, radość, zdrowie psychiczne i fizyczne.

Ale może też stać się kolejną pułapką. Kolejnym sposobem na ucieczkę. Kolejnym uzależnieniem w nowym opakowaniu.

Różnica nie leży w tym, ile kilometrów przebiegasz. Różnica leży w tym, dlaczego to robisz i jak to wpływa na resztę Twojego życia.

Biegaj. Biegaj daleko. Biegaj trudne biegi. Przesuwaj granice.

Ale rób to z właściwych powodów. I nie zapominaj, że bieganie ma służyć Twojemu życiu, a nie je zastępować.

A Ty? Dlaczego biegniesz? I czy na pewno wiesz?